Пишува: Љубица Ангелкова
Светот изминатите две недели очите ги имаше вперено во Париз. Гледаше како се одвиваат Олимписките игри во ова 2024 лето од новата ера, во градот домаќин, кој по сите критериуми приреди игри што ќе останат запаметени. Излегувајќи од клишеата на славење не само на атлетската извонредност, туку и на човечката креативност во нејзината најдинамична форма. Од церемонијата на отворањето, па до таа завчеравечер која го означи крајот… Париз прикажа и величественост на древната традиција, но и вдишување нов живот во спектаклот што даде милиони реакции за две недели неспоредливи спортски достигнувања.
Додека спортистите ги правеа последните наклони на церемонијата на затворање, колективното чукање на срцето низ ритмичкото ехо на танцот што ги отвори игрите ја зароби имагинацијата на милијарди луѓе. За многумина, тоа беше момент на воодушевувачка кореографија – беспрекорен спој на традиција и иновација. За некои – беше „нова тема” за дебатирање на светот кој очекува клише.
Но, за екипата која го организира „Танц фест“ во Скопје, убедена сум дека беше повеќе од тоа. Додека гледав, не можев, а да не помислам на Рисима Рисмкин, жената која само неколку месеци претходно ја донесе истата наелектризирана енергија на кореографијата на многу помала сцена во Скопје. Врската беше моментална, паралелите впечатливи, а еве и зошто!
Светски познатиот кореограф Мурад Мерзуки, кој штотуку ги кореографираше овие олимписки моменти за историјата, беше истиот уметник кој остави неизбришлива трага во Македонија со своето најново дело „Мозаик“ кое ја имаше својата претстава на 20. издание на „Танц фест“ во Скопје.
Изминатава пролет, Македонскиот народен театар беше сцената на светлина и движење, каде трупата на Мерзуки, познатата група Кäfig, донесе свој автентичен културен спој и уметнички израз. Тоа беше перформанс што ги надмина границите на танцот, спојувајќи го хип-хопот, современата кореографија и дигиталната уметност во мозаик на човечко искуство. Се сеќавам, на таа мајска вечер, кога скопскиот воздух беше густ од исчекување на таа вечер, не само затоа што го одбележа затворањето на јубилејниот „Танц фест“, туку зашто ја прослави и 50-годишнината од Францускиот институт во Скопје – светилник на културната размена меѓу Франција и Македонија. А Мерзуки беше најавен како кореограф избран од организаторот на ЛОИ во Париз.
„Мозаик“ на Мерзуки беше повеќе од танц, беше наратив, патување низ раскрсниците на идентитетот, наследството и модерноста. Неговата кореографија зборуваше за суштината на неговиот сопствен живот – роден од родители Алжирци во Лион, Франција… детство натопено со различни културни влијанија. Оваа семејна позадина, заедно со неговата рана фасцинација и со хип-хопот и со циркуските уметности, му овозможија да создаде уникатен уметнички јазик, кој длабоко резонира со публиката ширум светот.
Гледањето на „Мозаик“ во Скопје беше како да гледаш мајсторски раскажувач како работи со телото. Секое движење беше збор, а секоја низа – реченица беше магична игра на форми на сцената, градејќи современ балет кој истовремено беше длабоко лична приказна на кореографот, но неверојатно универзално поврзана. Танчерите се движеа на сцената како да се продолжетоци на самиот Мерзуки, нивните тела пренесуваат приказни за единство и различност, за традиција и ново време. Дигиталните елементи на изведбата не служеа само како позадина, тие беа составен дел на приказната, во интеракција со танчерите на начин што ги замаглуваше линиите помеѓу реалното и виртуелното.
Затоа, „Танц фест“ е голем фестивал, не по своите 20 години постоење. Ова е фестивал кој е многу повеќе од само приказ на таленти. Посветеноста на Рисимкин за извонредност и нејзината непопустлива страст за танцот го направија фестивалот место кое го привлекува најдоброто од најдобрите на неговите сцени.
Настапот на светски познатиот кореограф Мурад Мерзуки, е пример за мисијата на Рисимкин да ги претстави најдобрите во светскиот танц и пред македонската публика. Нејзината способност да привлече уметници од таков висок калибар, како Мерзуки, е доказ за нејзината репутација во меѓународната танцова заедница и нејзиниот немилосрден стремеж за уметничка извонредност. Ете така Скопје со олимпискиот Париз направи спојка уште пролетва. Истите танчери на нашата сцена, деновиве настапија на Олимпијадата.
И така, додека размислував за величественоста на олимписките церемонии, со нивната широка кореографија и глобално значење, се потсетувам на таа интимна ноќ во Скопје. Врската помеѓу овие два настани е повеќе од само случајна, тоа е доказ за способноста на Мерзуки да се движи беспрекорно меѓу световите, носејќи ја истата страст и прецизност и на најголемите сцени и на оние мали, како нашата со генијални изведби.
Зошто и самото патување на Мурад Мерзуки од живите улици на Лион до најголемите сцени во светот е приказна за уметнички триумф. Неговата работа на Олимпијадата, слично како и неговиот настап на „Танц фест“ во Скопје е прослава на моќта на танцот да ги надмине границите, да ги обедини луѓето од сите култури преку заеднички ритам, заедничка приказна.
Додека светлата се палеа на олимписката сцена пред две недели, не можев, а да не почувствувам наплив на поврзаност. Кореографот кој го привлече светското внимание со својата револуционерна работа во Париз беше истиот уметник кој само неколку месеци претходно не плени овде во Македонија. Во тој момент светот се чувствуваше малку помал, а моќта на уметноста да не поврзе сите стана прекрасно јасна.
И сега, додека размислувам за олимписките церемонии, со нивната кореографија што го одзема здивот и глобалното внимание што следеше, повторно се враќам на таа вечер во мај. Врската помеѓу овие два монументални настани е впечатлива – истиот креативен гениј што го создаде „Танцот на игрите“, една од најгледаните претстави во светот, беше токму тој што ја донесе магијата на „Мозаик“ во нашето мало ќоше на Европа.
Да се мисли дека уметникот кој го крена светот на нозе во Париз е истиот кој донесе таков сјај во Скопје – град кој, макар и само за една ноќ, стана центар на глобалната уметничка извонредност. Паралелите се премногу моќни за да се игнорираат, приказната е премногу богата за да остане нераскажана.
„Мозаик“ беше повеќе од само изведба – тој беше потсетник на универзалниот јазик на танцот, јазик што Мерзуки течно го зборува и продолжува да се развива со секоја нова креација. Неговата способност да се поврзе со публиката, без разлика дали е во интимниот амбиент на Македонскиот народен театар или на големата сцена на Олимпијадата, е доказ за неговата визија и неговата непоколеблива посветеност на уметноста на танцот.
